Gara globale për Inteligjencën Artificiale nuk është më thjesht teknologjike — është gjeopolitike. Kush kontrollon IA-në do të kontrollojë inovacionin, ekonominë dhe fuqinë ushtarake të dekadave të ardhshme.
Strategjitë e fundit, si planet e Elon Musk për qendra orbitale të të dhënave të furnizuara nga energjia diellore në hapësirë, tregojnë drejtimin: inteligjenca kërkon energji dhe industri në shkallë gjigante.
Veçantia e IA-së është se ajo përmirëson vetveten.
Modele më të mira prodhojnë modele edhe më të avancuara, duke krijuar një cikël vetë-forcues. Humbja në këtë garë mund të bëhet e pakthyeshme — dhe koha për ta fituar është vetëm disa vite.
Në qendër janë modelet themelore (GPT, Gemini, Claude, Grok, Llama, DeepSeek). Diferenca reale mes tyre nuk është algoritmi, por infrastruktura: më shumë të dhëna, më shumë çipa dhe më shumë energji — koncepti i ri ekonomik i quajtur “hyperscaling”.
Këtu gara reduktohet praktikisht në SHBA dhe Kinë.
Gjigantët amerikanë pritet të investojnë rreth 650 miliardë dollarë në vit vetëm për IA, ndërsa projektet kërkojnë energji sa disa qytete të mëdha.
Europa ndërkohë ka vetëm rreth 5-10% të kapacitetit global dhe nuk mund të ndjekë të njëjtën shkallë investimesh për shkak të kostove energjetike dhe presioneve buxhetore. Edhe projektet europiane varen nga çipat amerikanë.
Për rrjedhojë, autonomia teknologjike europiane mbetet më shumë slogan sesa realitet. IA është fusha ku Europa është më e varur nga SHBA se kurrë më parë.
Në epokën e Inteligjencës Artificiale nuk ka neutralitet: ose je në qendër të teknologjisë, ose bëhesh periferia e saj.
Ku po investohet më shumë në Inteligjencën Artificiale
1) Vendet që dominojnë (gjeopolitika e IA)
Dy superfuqi kryesore: SHBA dhe Kina
Shtetet e Bashkuara – lider absolut
61% e financimit global të startup-eve të IA shkon në kompani amerikane
Investon 4-10 herë më shumë se Bashkimi Europian
Ka rreth gjysmën e qendrave të të dhënave në botë
Gjigantët teknologjikë do të shpenzojnë mbi 520-600 miliardë $ vetëm për infrastrukturë IA në 2026
Pra: SHBA është qendra globale e inteligjencës artificiale (modelet, çipat, cloud, startup-et).
Kina – rivali strategjik
Rreth 17% e financimit global të IA
Shpenzime që rriten shpejt (rritje ~27% në vit)
Fokus në siguri, biometrikë, industri dhe shtet digjital
Kina nuk dominon kompanitë globale, por dominon përdorimin shtetëror dhe industrial të IA.
Europa – lojtari i tretë, por shumë pas.
Vetëm rreth 6% e financimit global
Investon 4-10 herë më pak se SHBA
Shpenzon rreth 47 miliardë $ për serverë IA në 2026
Europa po përpiqet të mos mbetet koloni teknologjike.
2) Ku po shkojnë realisht paratë (jo te aplikacionet)
Shumica e njerëzve mendojnë se paratë shkojnë te chatbot-et.
Në fakt jo. Pothuajse të gjitha investimet shkojnë te infrastruktura.
Çipa (GPU) është gjigante.
Cloud AI është shumë e madhe.
Software AI është shumë më e vogël.
Shpenzimet globale në IA: 2.5 trilion $ në 2026
Vetëm qendrat e të dhënave IA do të kërkojnë triliona deri 2030.
Lufta nuk është për aplikacionet — është për energjinë dhe çipat.
3) Kompanitë që po hedhin paratë më të mëdha
Praktikisht vetëm disa korporata mund ta përballojnë këtë garë:
SHBA
Microsoft
Amazon
Meta
OpenAI
Nvidia
Kina
Alibaba
Tencent
Huawei
Baidu
Europa (shumë më e vogël)
Mistral
ASML (çipa)
IA është industria më e shtrenjtë në historinë e njerëzimit. Gara reale është SHBA dhe Kina. Europa po përpiqet vetëm të mos mbetet prapa.
Me pak fjalë: nuk është garë software-i — është garë energjie, çipash dhe kapitali
