A po shënojnë protestat e 13 dhe 14 tetorit fillimin e fundit të një cikli politik në Shqipëri?
Shqipëria po përjeton një moment të rëndësishëm politik. Protestat studentore të dy ditëve të fundit në Tiranë kanë treguar se pakënaqësia nuk kufizohet më vetëm te kushtet në universitete, tarifat e studimit apo mungesa e perspektivës për të rinjtë. Ajo po shndërrohet gjithnjë e më shumë në një revoltë kundër mënyrës se si qeveriset vendi dhe kundër një klase politike që, sipas protestuesve, nuk po u jep përgjigje problemeve të shoqërisë.
Më 13 tetor, studentët dolën në rrugë me kërkesa për ndryshim, ndërsa më 14 tetor situata u përshkallëzua me përplasje me policinë, dëmtime të pronës dhe zjarrvënie pranë institucioneve. Krahas kërkesave për përmirësimin e arsimit, në qendër të protestës është vendosur edhe dorëheqja e kryeministrit Edi Rama.
Ky zhvillim ngre një pyetje thelbësore: a po përballet politika shqiptare me një valë të re protestash, e cila mund të ndryshojë raportet e deritanishme të pushtetit?
Rama përballë një sfide të re
Për Edi Ramën, sfida nuk është vetëm përballja me kundërshtarët politikë, por edhe me një brez të ri që duket se nuk dëshiron të identifikohet me skemën tradicionale të politikës shqiptare.
Studentët po kërkojnë largimin e qeverisë, ndërsa pakënaqësitë për korrupsionin e pretenduar, pabarazinë, kostot e arsimit dhe mungesën e mundësive për të rinjtë po ushqejnë një klimë më të gjerë pakënaqësie.
Qeveria mund t’i konsiderojë këto protesta si një tjetër episod të kundërshtimit politik, por përshkallëzimi i tyre tregon se situata nuk mund të trajtohet vetëm me deklarata dhe reagime publike.
Megjithatë, është ende herët të thuhet se Rama është në orët e fundit të pushtetit. Një gjë është e qartë: protestat po i krijojnë qeverisë një presion politik që duhet marrë seriozisht. Nëse ky presion do të sjellë ndryshim real, kjo do të varet nga vazhdimësia e mobilizimit qytetar dhe nga përgjigjja që do të japin institucionet.
Studentët nuk duan të jenë dekor i politikës së vjetër
Një nga elementet më domethënëse të kësaj vale protestash është distanca që një pjesë e protestuesve mbajnë ndaj partive tradicionale.
Për shumë të rinj, problemi nuk është vetëm qeveria e sotme, por edhe mungesa e besimit te alternativat që ofron opozita. Kjo krijon një situatë të pazakontë: qeveria përballet me kërkesa për largim, ndërsa opozita nuk arrin automatikisht të shndërrohet në përfituese të pakënaqësisë popullore.
Studentët duan të shihen si forcë e pavarur dhe jo si instrument i një partie. Ata kërkojnë ndryshim dhe jo thjesht zëvendësimin e një grupi politikanësh me një tjetër.
Pikërisht këtu qëndron sfida më e madhe për opozitën shqiptare. Nëse dëshiron të bëhet pjesë e një ndryshimi të besueshëm, duhet të dëshmojë se është e aftë të ndryshojë edhe vetë, duke pranuar kritikat dhe duke u dhënë hapësirë zërave të rinj.
A ka ardhur fundi i ciklit të politikës tradicionale?
Politika shqiptare pas viteve 1990 është karakterizuar nga përplasja mes kampeve tradicionale, rotacionet e pushtetit dhe rivaliteti i vazhdueshëm mes të njëjtave figura.
Sot, pakënaqësia e studentëve ngre mundësinë që kjo skemë të vihet në diskutim nga një brez që kërkon përfaqësim të ri, më shumë llogaridhënie dhe institucione që funksionojnë në interes të qytetarëve.
Por një lëvizje proteste nuk është ende një alternativë politike. Për të sjellë ndryshim të qëndrueshëm, duhet të krijojë organizim, program, përfaqësim dhe një platformë konkrete për mënyrën se si duhet të qeveriset vendi.
Nëse këto elemente mungojnë, ekziston rreziku që energjia e protestës të shterojë ose të përfundojë duke u përthithur nga të njëjtat struktura që sot kundërshtohen.
Qeveria teknike dhe zgjedhjet e parakohshme
Një prej ideve që qarkullon në debatin politik është krijimi i një qeverie teknike dhe organizimi i zgjedhjeve të parakohshme. Kjo kërkesë është pjesë e platformës së lëvizjes protestuese, por realizimi i saj nuk mund të konsiderohet një zhvillim i sigurt.
Për një zgjidhje të tillë do të nevojiteshin mbështetje politike, marrëveshje institucionale dhe garanci konkrete për procesin zgjedhor.
Po kështu, pretendimet se diplomatët e huaj kanë përgatitur tashmë një elitë të re politike ose një qeveri teknike duhet të mbeten në nivelin e hipotezave, për sa kohë nuk ka prova publike që i konfirmojnë.
Ndërkombëtarët mund të ndikojnë përmes qëndrimeve diplomatike, mbështetjes së reformave dhe kërkesave për standarde demokratike. Por ndryshimi politik në Shqipëri duhet të mbështetet te vullneti i qytetarëve dhe te proceset kushtetuese, jo te pritshmëria për një zgjidhje të përgatitur jashtë vendit.
Protesta duhet të sjellë ndryshim, jo kaos
Përshkallëzimi i dy ditëve të fundit tregon edhe rrezikun që pakënaqësia qytetare të shoqërohet me dhunë dhe dëmtime. Sulmet ndaj institucioneve, policisë apo pronës private nuk e zëvendësojnë argumentin politik dhe nuk duhet të errësojnë kërkesat e studentëve.
Po aq e rëndësishme është që reagimi i autoriteteve të jetë proporcional, çdo pretendim për tejkalim të kompetencave të hetohet dhe e drejta për protestë paqësore të garantohet.
Një lëvizje që synon të ndërtojë një realitet të ri politik duhet të dëshmojë se mund të kërkojë llogari, të mbrojë të drejtat dhe të ruajë karakterin demokratik të protestës.
Shqipëria ka nevojë për një elitë të re politike
Nëse protestat do të vazhdojnë dhe do të zgjerohen, ato mund të hapin një kapitull të ri në politikën shqiptare. Por kjo nuk do të ndodhë vetëm sepse një turmë kërkon largimin e qeverisë. Do të ndodhë nëse pakënaqësia shndërrohet në një alternativë të organizuar, me njerëz të besueshëm, program të qartë dhe përgjegjësi publike.
Rama nuk mund ta konsiderojë të përhershëm pushtetin, ashtu siç opozita nuk mund të pretendojë se e meriton automatikisht atë. Të dyja palët duhet të kuptojnë se qytetarët nuk janë thjesht vota që kërkohen çdo katër vjet, por njerëz që kërkojnë rezultate, drejtësi dhe perspektivë.
A po i afrohet fundi cikli të politikës së vjetër? Protestat e 13 dhe 14 tetorit e kanë rikthyer këtë pyetje në qendër të debatit publik. Përgjigjja do të varet nga ajo që do të ndodhë në ditët dhe javët në vijim.
Një epokë e re politike nuk lind vetëm nga rënia e një qeverie. Ajo lind kur shoqëria arrin të ndërtojë një alternativë më të mirë se ajo që kërkon të rrëzojë./ ALB365
