Nga Prof. Dr. Pal Nikolli
Ka sisteme që dështojnë në heshtje dhe ka të tjerë që dështojnë duke bërë zhurmë. Shëndetësia publike tek ne i përket kësaj të dytës: një mekanizëm që kërcet çdo ditë, por që vazhdon të funksionojë mbi kurrizin e atyre që nuk kanë zë, as kohë për të protestuar, sepse janë të zënë duke luftuar për jetën.
Spitali, në vetëdijen kolektive, duhet të jetë strehë. Vend ku frika qetësohet, ku dhimbja merret seriozisht, ku njeriu trajtohet si qëllim dhe jo si mjet. Por kur ky institucion shndërrohet në një korridor pritjeje pa fund, ku shpresa matet me mundësinë për të paguar, atëherë kemi të bëjmë jo thjesht me keqfunksionim, por me deformim moral.
Problemi nuk është lokal, as rastësor. Kur e njëjta sjellje, i njëjti model marrëdhënieje dhe i njëjti përçmim ndaj qytetarit shfaqen nga periferia deri në qendrën më të madhe spitalore të vendit, atëherë nuk flasim më për individë që gabojnë, por për një sistem që ka humbur busullën. Dështimi i përsëritur nuk është aksident; është metodë.
Në këtë realitet, pacienti pushon së qeni subjekt i së drejtës dhe kthehet në objekt të një transaksioni të heshtur. Nuk pyetet më për simptomat, por vlerësohet për “mundësitë”. Jo sipas urgjencës, por sipas aksesit. Jo sipas nevojës, por sipas afërsisë me xhepin. Kjo logjikë e përmbysur është forma më e pastër e dhunës institucionale: një dhunë pa shkopinj, por me pritje, me shpërfillje dhe me vonesa që kushtojnë shëndet e jetë.
Dikush mund të thotë se kjo është thjesht pasqyrë e shoqërisë, se korrupsioni është kudo. Por pikërisht këtu qëndron rreziku: kur padrejtësia normalizohet, ajo pushon së trondituri. Kur abuzimi bëhet rutinë, ai pranohet si “rregull loje”. Dhe kur kjo ndodh në shëndetësi, pasoja nuk është vetëm morale, por ekzistenciale.
Megjithatë, do të ishte e padrejtë dhe e rrezikshme të hidhej faji mbi të gjithë ata që mbajnë uniformën e profesionistit të shëndetit. Ka ende njerëz që punojnë me ndershmëri, që përballen me mungesa, presion dhe lodhje, por që nuk e shesin ndërgjegjen. Ata janë dëshmia se problemi nuk është profesioni, por mënyra se si ai është kapur, menaxhuar dhe lënë pa mbrojtje nga vetë shteti.
Shëndetësia publike nuk është shërbim dytësor dhe as favor që jepet sipas qejfit. Ajo është themel i kontratës sociale. Kur kjo kontratë thyhet vazhdimisht, qytetari humbet jo vetëm besimin te institucioni, por edhe ndjenjën e përkatësisë. Dhe një shoqëri që nuk beson se do të trajtohet me dinjitet në momentin e saj më të dobët, është një shoqëri në krizë të thellë.
Heshtja përballë kësaj gjendjeje nuk është maturi, as durim. Është dorëzim. Dhe dorëzimi, kur bëhet kolektiv, shndërrohet në bashkëpunim me të keqen. Të flasësh nuk është sulm; është akt përgjegjësie. Sepse e drejta për shëndet nuk negociohet, nuk vonohet dhe nuk blihet. Ajo mbrohet. Dhe aty ku nuk mbrohet, çdo zë që ngrihet është më shumë se kritikë: është domosdoshmëri.
