Dita e Shën Valentinit festohet çdo 14 shkurt. Në vitin 2026, ajo bie të shtunën, me 14 shkurt. Në Shtetet e Bashkuara dhe në shumë vende të tjera të botës, miqtë dhe të dashurit shkëmbejnë lule, çokollata dhe dhurata në emër të Shën Valentinit.
Por kush ishte ky shenjtor misterioz dhe nga erdhën këto tradita? Më poshtë do të mësoni për kuptimin dhe historinë e kësaj dite, nga rituali i lashtë romak i Luperkalias që shënonte ardhjen e pranverës, deri te tradita e kartolinave në Anglinë viktoriane.
Historia e Shën Valentinit
Historia e Ditës së Shën Valentinit dhe e shenjtorit mbrojtës të të dashuruarve është e mbuluar me mister. Dihet se shkurti prej kohësh është konsideruar si muaj i romancës dhe se kjo festë përmban elementë si nga tradita e krishterë, ashtu edhe nga ajo romake e lashtë.
Kisha Katolike njeh të paktën tre shenjtorë me emrin Valentin ose Valentinus, të martirizuar në shekullin III pas Krishtit. Një legjendë thotë se Valentini ishte prift në Romë. Kur perandor Klaudi II vendosi se burrat beqarë ishin ushtarë më të mirë se ata me familje, ai ndaloi martesat për të rinjtë. Valentini e kundërshtoi këtë urdhër dhe vazhdoi të martonte çiftet fshehurazi. Kur u zbulua, ai u dënua me vdekje.
Një tjetër version thotë se Shën Valentini i Ternit, një peshkop, është emri i vërtetë që lidhet me festën. Edhe ai u ekzekutua gjatë sundimit të Klaudit II, sepse nuk pranoi të hiqte dorë nga feja e tij.
Ka edhe histori që tregojnë se Valentini u vra sepse ndihmonte të krishterët të arratiseshin nga burgjet romake, ku shpesh torturoheshin. Sipas një legjende, gjatë burgimit ai u dashurua me një vajzë të re, ndoshta vajza e rojtarit të burgut. Para se të vdiste, thuhet se i dërgoi një letër të firmosur “Nga Valentini yt”, shprehje që përdoret edhe sot.
Edhe pse e vërteta nuk dihet saktësisht, të gjitha historitë e paraqesin si figurë të dashur, heroike dhe romantike. Në Mesjetë, falë këtij reputacioni, ai u bë një nga shenjtorët më të njohur në Angli dhe Francë.
Origjina: Festivali pagan i Luperkalias
Disa besojnë se 14 shkurti u zgjodh për të përkujtuar vdekjen ose varrimin e Shën Valentinit rreth vitit 270. Të tjerë mendojnë se Kisha e vendosi këtë datë për të zëvendësuar festën pagane të Luperkalias.
Luperkalia festohej me 15 shkurt dhe ishte një festë pjellorie kushtuar perëndisë romake Faunus dhe themeluesve të Romës, Romulit dhe Remit. Priftërinjtë romakë mblidheshin në një shpellë të shenjtë, ku sipas legjendës ujku kishte ushqyer Romulin dhe Remin. Ata sakrifikonin një dhi për pjellori dhe një qen për pastrim.
Më pas, prisnin lëkurën e dhisë në shirita, i lyenin me gjak dhe dilnin në rrugë duke prekur lehtë gratë dhe arat. Gratë e pranonin këtë rit, sepse besohej se sillte pjellori për vitin e ardhshëm.
Kjo festë zgjati mbi një mijë vjet, por u bë gjithnjë e më e dhunshme dhe u kritikua. Në fund të shekullit V, papa Gelasi shpalli 14 shkurtin si Ditën e Shën Valentinit dhe ndaloi Luperkalinë.
Një ditë dashurie dhe romance
Vetëm më vonë kjo ditë u lidh përfundimisht me dashurinë. Në Mesjetë, në Francë dhe Angli besohej se me 14 shkurt fillonte sezoni i çiftimit të zogjve, gjë që forcoi idenë e romancës.
Poeti anglez Geoffrey Chaucer ishte i pari që e përmendi Shën Valentinin si festë dashurie në poezinë e tij rreth viteve 1380. Që nga ajo kohë, përshëndetjet e Shën Valentinit u bënë gjithnjë e më të zakonshme. Kartolina më e vjetër e ruajtur është një poezi që Duka i Orleansit i shkroi gruas së tij në vitin 1415, ndërsa ishte i burgosur në Londër. Më vonë, besohet se mbreti Henri V porositi një mesazh dashurie për Katerinën e Valois.
Nga mesi i shekullit XVII, kjo ditë u bë pjesë e traditës popullore angleze. Në shekullin XVIII, njerëzit filluan të shkëmbenin dhurata të vogla dhe letra dashurie. Rreth vitit 1900, kartolinat e shtypura zëvendësuan letrat e shkruara me dorë, falë zhvillimit të shtypshkronjës dhe tarifave më të lira postare.
Në SHBA, kartolinat e para të prodhuara në masë u shitën në vitet 1840 nga Esther A. Howland, e njohur si “Nëna e Shën Valentinit”. Ajo krijonte kartolina të zbukuruara me dantella dhe figura me ngjyra.
Sot, sipas Hallmark, çdo vit dërgohen mbi 145 milionë kartolina për Shën Valentin, duke e bërë këtë festë të dytën më të madhe për dërgimin e kartolinave pas Krishtlindjes.
Kush është Kupidi?
Kupidi paraqitet shpesh në kartolina si një engjëll i vogël që gjuan shigjeta dashurie. Ai vjen nga mitologjia romake dhe lidhet me Erosin grek, perëndinë e dashurisë.
Sipas miteve, ai përdorte shigjeta të arta për të ndezur dashurinë dhe shigjeta prej plumbi për të shkaktuar mosdashje. Më vonë, në periudhën helenistike, ai filloi të paraqitej si fëmija i vogël dhe lozonjar që njohim sot.
Dita e Shën Valentinit festohet në shumë vende, përfshirë SHBA, Kanadanë, Britaninë, Francën dhe Australinë, dhe sot mbetet një simbol i dashurisë dhe afeksionit në mbarë botën.
