Nga Mario Platero – Corriere Della Sera/ Nuk kam pasur kurrë një pasion për kriptomonedhat, një monedhë dixhitale që dukej e destinuar të zëvendësonte mënyrën tonë tradicionale të të bërit biznes apo përdorimin e parave prej letre.
Epo, sot ka ardhur momenti të bëjmë disa llogari. Bitcoin, kriptomonedha më e madhe dhe teorikisht më e qëndrueshmja dhe më e besueshmja, ra nën 70,000 dollarë. Po flasim për një rënie në minimumin e 15 muajve të fundit. Kjo është 44% më pak se maksimumi i tetorit të kaluar kur, pas formave të ndryshme të inkurajimit nga Presidenti Donald Trump, së bashku me inaugurimin dhe investimet e tij personale në këto platforma ishin të shumtë ata që festuan agimin e një “epoke të re”.
“Jo kaq shpejt” thanë ata përreth. Rënia e kriptomonedhave ka shtuar shqetësimin që pamë dje në tregjet globale. Nasdaq ra rreth 1% pasi pësoi humbje deri në 2%.
Por shqetësimi në lidhje me kriptovalutat është edhe më i gjerë. Pavarësisht përpjekjeve të Shtëpisë së Bardhë për t’i mbështetur ato, me ligje të ndryshme që supozohej të rrisnin transparencën, efikasitetin dhe besueshmërinë e tyre, siç është “Akti Genius”, i miratuar nga Trump vitin e kaluar, dhe “Akti Clarity”, ende i bllokuar në Kongres, i gjithë sektori, i mbushur me mashtrues, manipulues dhe magjistarë po vuan.
Le të hedhim një vështrim në një pamje më të gjerë, sepse përtej instrumenteve që supozohej të ishin më të qëndrueshme, të quajturat “stablecoins”, si Theter, i cili gjithashtu po tregtohet nën nivelet nominale, pamja e përgjithshme e tregut është shkatërruese.
Sipas ekonomistit Nouriel Roubini, i cili e ka studiuar gjithmonë kriptomomedhat, nga 20,000 ICO, 80% e tyre ishin të destinuara për mashtrime kriminale që në fillimi, duke marrë paratë dhe pastaj duke u zhdukur. 18% të tjera shkuan menjëherë në zero.
Nga 2% e kriptomonedhave të mbetura, 10 më të mirët kanë humbur mesatarisht 90% të vlerës që arritën në kulmin e tyre. Megjithatë edhe 10 më të mirët janë tronditur. Bitcoin është ai që ka rezistuar më mirë. Ethereum ka rënë me 55%, XRP 60%, Solana dhe Dogecoin 65% dhe Cardano 75%.
Kemi parë mes kriptomonedhave edhe krijimin e skemave Ponzi (Pump and Dump, Wash Trading, etj.) që janë zhdukur. Madje edhe kriptot $Trump dhe $Melania, për fat të keq kanë humbur 95% të vlerës së tyre. Trump do të thotë se ka pasur ndonjë komplot nga Demokratët ose armiqtë e tij pas këtyre rënieve masive. E vërteta është se për fat të mirë, ekziston një treg që ende funksionon dhe po reagon, jo bazuar në propagandë, por bazuar në fakte reale dhe instinktin tradicional të mbijetesës për të mbrojtur kapitalet.
A është kjo krizë mosbesimi rezultati i përgjithshëm për të gjithë sektorin, apo është një thirrje zgjimi? Që nga nivelet e tyre maksimale të tetorit, dhe po flasim për rreth 3 muaj më parë, kriptovalutat në tërësi kanë humbur rreth 1.7 trilion dollarë! Shifra që do t’ju bëjnë t’u dridhen gjunjët.
“World Liberty Financial”, kompania e kriptovalutave e lançuar nga familja e Presidentit Trump dhe e mbështetur financiarisht nga familja mbretërore e Emirateve të Bashkuara Arabe, siç zbuloi “Wall Street Journal” në një artikull disa ditë më parë, ka grumbulluar gjithashtu humbje kolosale.
Megjithatë, në përputhje me trendet e industrisë, vlera e saj ka rënë nga një nivel prej 0.24 dollarësh shtatorin e kaluar në rreth 0.11 dollarë sot. Megjithatë, e njëjta kompani po bëhet simbol i një konflikti të mundshëm interesi. Siç mund ta kujtoni, Presidenti Trump fali Chanpeng Zaho, themeluesin e Binance, një tjetër kriptomonedhë që ka pësuar ulje-ngritje (dje humbi 9%).
Provat sugjerojnë se disa investitorë të Gjirit përdorën kriptomonedhën e lëshuar nga World Liberty për të investuar 2 miliardë dollarë në Binance. A mund të ketë pasur ndonjë quid pro quo? Ata që janë përfshirë, sigurisht, e mohojnë me indinjatë këtë gjë.
Duhet thënë se kemi parë ulje-ngritje edhe në të kaluarën për këtë sektor financiar, i cili ka mbijetuar për mirë a për keq për 17 vjet. Dhe nuk ka dyshim se do të duhet të gjendet një lloj roli, pasi kjo mund të ndihmojë në de-ndërmjetësimin dhe të kontribuojë në rritjen e efikasitetit të sistemit.
Megjithatë, bankat qendrore duhet të ndërhyjnë një herë e përgjithmonë me forma rregullimi, diçka që natyrshëm urrehet nga operatorët që preferojnë liri të plotë operacionale.
BQE-ja, për shembull, po studion monedhën e saj dixhitale që duhet të ofrojë siguri më të madhe dhe të normalizojë tregun, por nuk ka gjasa të diskutohet para vitit 2029.
Lidhur me të ardhmen, Roubini, i cili parashikoi krizën e viteve 2007-2020, thotë se është shumë e qartë: “Të quash Bitcoin ose ndonjë instrument tjetër kriptografik “monedhë” ka qenë gjithmonë mashtruese. Nuk është as njësi llogarie, as mjet pagese i shkallëzueshëm, as një ruajtës i qëndrueshëm vlere.
Edhe pse El Salvadori ishte vendi i parë që e bëri Bitcoin-in mjet ligjor pagese, ai përfaqëson më pak se 5% të transaksioneve në mallra dhe shërbime. Kriptomonedhat nuk janë as asete, pasi ato nuk kanë burime të ardhurash, funksione, apo përdorime industriale apo në botën reale (ndryshe nga ari dhe argjendi).”
A është më mirë, pra, të flasim për “evolucion” sesa për “revolucion” siç premtoi Donald Trump? Ndoshta.
Ndërkohë, do të duhet të jemi të qartë, se paqartësia e sektorit do të mbetet proverbiale derisa të bëhen sqarime përfundimtare. “Financa e vërtetë e decentralizuar nuk do të arrijë kurrë një shkallë të konsiderueshme”, – thotë Roubini.
“Asnjë qeveri serioze, madje as administrata Trump, nuk do të lejojë kurrë anonimitet të plotë të transaksioneve monetare dhe financiare, sepse kjo do të ishte një avantazh për kriminelët, terroristët, shtetet mashtruese, aktorët jo-shtetërorë, trafikantët e qenieve njerëzore, mashtruesit e llojeve të ndryshme dhe shmangësit e taksave” – shton ai.
Ja ku kemi ardhur në çështjen kryesore. Është vërtetuar se një pjesë e madhe e transaksioneve të kriptomonedhave shërbejnë për të fshehur diçka. Kontrabandën thotë Roubini. Por a ekziston rreziku që kriptomonedhat, dikur transparente dhe të rregulluara, të bëhen të vjetëruara për trafikantët e paligjshëm të llojeve të ndryshme dhe kështu të zhduken? Nëse po, do të kemi prova se Roubini kishte të drejtë.
