Teknologjia e re/ AI zbulon mënyrën e re për të numëruar bletët pa i vrarë

Numërimi i bletëve në një fushë shpesh përfshin vrasjen e disa prej tyre. Kurthi standard është një enë e vogël me ngjyrë, e mbushur me ujë me sapun. Ai nuk përzgjedh se cilat insekte kap.

Në vend të kësaj, një çift i ri programesh kompjuterike dëgjon tingujt. Ato dallojnë gumëzhimat e bletëve në regjistrimet e bëra në terren dhe i klasifikojnë ato si bletë mjalti ose bletë krahëverdhë.

Kjo u mundëson studiuesve t’i monitorojnë insektet pa hequr asnjë prej tyre nga mjedisi.

Laura Figueroa, profesoreshë asistente e ruajtjes së mjedisit në Universitetin e Massachusetts Amherst (UMass Amherst), drejtoi studimin.

“Kam punuar me bletët për më shumë se një dekadë dhe mund ta dalloj një bletë krahëverdhë nga një bletë mjalti në terren, vetëm nga tingulli”, tha Figueroa.

“Nëse truri im mund t’i dallojë lehtësisht kategoritë e bletëve, atëherë duhet të jemi në gjendje të trajnojmë edhe një model të inteligjencës artificiale që ta bëjë këtë.”

Programet e ekipit të saj janë të kujdesshme, por jo gjithëpërfshirëse. Kur njëri prej tyre sinjalizon praninë e një blete, zakonisht ka të drejtë, por humbet më shumë se gjysmën e gumëzhimave të pranishme në një regjistrim.

Kostoja e fshehtë e numërimit të bletëve

Bletët krahëverdhë dhe shumë pjalmues të tjerë kanë qenë në rënie për dekada me radhë. Përdorimi i gjerë i pesticideve, humbja e habitateve dhe një klimë gjithnjë e më e ngrohtë luajnë të gjitha një rol në këtë rënie.

Pasojat janë të mëdha. Pjalmuesit ofrojnë shërbime, vlera e të cilave vlerësohet në shumë më tepër se 200 miliardë dollarë në mbarë botën, ndërsa shumica e specieve bimore të botës varen prej tyre për t’u riprodhuar.

Tradicionalisht, monitorimi i këtyre humbjeve ka nënkuptuar dërgimin e ekspertëve të trajnuar për insektet në terren, për të mbledhur bletë dhe për t’i klasifikuar më vonë në laborator.

Enët me ujë me sapun mund të vrasin dhjetëra mijëra bletë, pikërisht ato kafshë, shëndeti i të cilave synohet të kontrollohet përmes studimit. Këto enë kapin gjithashtu shumë insekte që nuk ishin objekt i kërkimit, ndërsa klasifikimi i çdo grumbulli insektesh kërkon shumë kohë pune në laborator.

“Megjithëse kurthet vdekjeprurëse do të vazhdojnë të jenë të rëndësishme për monitorimin e pjalmuesve pasi shumë specie bletësh mund të identifikohen vetëm nën mikroskop duhet të ekzistojë një mënyrë më e mirë për të monitoruar aktivitetin e bletëve”, tha Figueroa.

Mësimi i programeve kompjuterike të dallojnë tingujt e bletëve

Në vitin 2024, Figueroa tregoi se një lloj i inteligjencës artificiale, i quajtur rrjet i të mësuarit të thellë, ishte shumë i aftë në identifikimin e insekteve përmes tingujve që ato prodhojnë. Ekipi i saj e shfrytëzoi këtë përvojë për të krijuar dy programe të fokusuara te bletët.

Programi i parë dëgjon për të zbuluar çdo lloj aktiviteti të bletëve. Këtu përfshihen bletët e mjaltit dhe bletët krahëverdhë gjatë fluturimit, si dhe gumëzhima që prodhon një bletë krahëverdhë kur dridh një lule për të shkëputur polenin e saj.

Ai dallon gjithashtu tingujt e kërkimit të ushqimit që prodhojnë bletë të tjera, siç është bleta marangozë lindore.

Programi i dytë identifikon tri tinguj specifikë: bletët e mjaltit gjatë fluturimit, bletët krahëverdhë gjatë fluturimit dhe bletët krahëverdhë që dridhin lulet për të çliruar polenin.

Për të trajnuar të dy programet, ekipi përdori 594 regjistrime të bëra në 43 vende në verilindje të Shteteve të Bashkuara.

Regjistrimet u mblodhën gjatë pesë viteve, në shumë lloje habitatesh dhe në kushte me lloje të ndryshme zhurmash në sfond.

Të dy programet tani funksionojnë brenda Raven Pro, një program për analizimin e tingujve, i zhvilluar nga Laboratori i Ornitologjisë i Universitetit Cornell, të cilin shkencëtarët e përdorin tashmë për të monitoruar aktivitetin e kafshëve.

Programet rrallë bëjnë gabime

Ekipi i Figueroas i kontrolloi programet duke i krahasuar rezultatet e tyre me numërimet e kryera nga vëzhgues të trajnuar në terren.

Ekipi gjithashtu i konfiguroi programet që të sinjalizonin një zbulim vetëm kur rezultati i besueshmërisë së programit arrinte 0,9, në një shkallë ku vlera maksimale është 1.

Me këtë cilësim, nga 93% deri në 97% e zbulimeve ishin të sakta. Megjithatë, programet identifikuan vetëm 13% deri në 44% të tingujve të bletëve të pranishëm në regjistrime.

Studiuesit e bënë këtë kompromis qëllimisht, duke pranuar një numërim më pak të plotë në këmbim të më pak sinjalizimeve të rreme.

Megjithatë, zbulimet e programeve përputheshin ngushtë me numërimet e vëzhguesve. Kjo vlente si për aktivitetin e përgjithshëm, ashtu edhe për bletët e mjaltit dhe bletët krahëverdhë të marra veçmas.

Shumica e zbulimeve vinin nga një distancë prej rreth 20 inçësh (50 cm) nga pajisja regjistruese. Pra, një regjistrues nuk merr mostra nga e gjithë fusha, por vetëm nga një pjesë e vogël e terrenit përreth tij.

Kufizimet e dëgjimit të tingujve të bletëve

“Modeli ynë nuk u zhvillua për të zëvendësuar metodat tradicionale, por për të na mundësuar të marrim vlerësime të sakta të aktivitetit të bletëve në kohë dhe vende ku do të ishte e vështirë për studiuesit të kryenin vëzhgime, për shembull, në kurorat e pemëve ose gjatë valëve të të nxehtit”, tha Figueroa.

Ajo i përshkroi modelet si një mjet në kuadër të një grupi më të gjerë mjetesh që u nevojiten studiuesve për të monitoruar pjalmuesit në terren.

Programi i dytë mund të identifikojë vetëm dy grupe: bletët e mjaltit dhe bletët krahëverdhë. Të gjitha llojet e tjera të bletëve përjashtohen nga klasifikimi i tij.

Të dy programet u krijuan dhe u testuan gjithashtu duke përdorur regjistrime nga një rajon i vetëm. Studiuesit ende duhet të verifikojnë nëse ato funksionojnë po aq mirë edhe me bletët dhe zhurmat në sfond të vendeve të tjera.

Çdo ekip që përdor Raven Pro mund t’i ekzekutojë tani programet mbi regjistrimet e veta në terren dhe t’i krahasojë zbulimet me numërimet e kryera me sy.

Dëgjimi i tingujve nuk do t’i zëvendësojë studimet tradicionale të bletëve, por mund ta lehtësojë monitorimin në vende ku studiuesit shkojnë rrallë.

Me më shumë testime dhe përmirësime, këto programe mund t’i ndihmojnë shkencëtarët të ndjekin ndryshimet në aktivitetin e bletëve pa dëmtuar insektet që po përpiqen të mbrojnë./Earth.com