Zëvendësuesit e sheqerit shpesh promovohen si një mënyrë më e shëndetshme për të shijuar ushqime dhe pije të ëmbla pa konsumuar aq shumë sheqer. Megjithatë, një studim i ri sugjeron se disa prej këtyre ëmbëlsuesve të përdorur gjerësisht mund të kenë një anë negative të papritur për shëndetin afatgjatë të trurit.
Një studim i botuar në revistën mjekësore Neurology, të Akademisë Amerikane të Neurologjisë, zbuloi se personat që konsumonin më shumë ëmbëlsues me pak kalori ose pa kalori përjetonin një rënie dukshëm më të shpejtë të kujtesës dhe aftësive të të menduarit sesa ata që konsumonin më pak. Kjo lidhje ishte veçanërisht e theksuar te personat me diabet.
Studiuesit shqyrtuan shtatë ëmbëlsues që përdoren zakonisht në ushqime dhe pije: aspartamin, sakarinën, acesulfam-K, eritritolin, ksilitolin, sorbitolin dhe tagatozën. Këta përbërës gjenden shpesh në produktet ultra të përpunuara, përfshirë pijet freskuese dietike, ujërat me aromë, pijet energjike, kosin dhe ëmbëlsirat me pak kalori. Disa prej tyre shiten edhe veçmas për ëmbëlsimin e ushqimeve dhe pijeve.
“Ëmbëlsuesit me pak kalori ose pa kalori shpesh konsiderohen si një alternativë e shëndetshme ndaj sheqerit; megjithatë, gjetjet tona sugjerojnë se disa ëmbëlsues mund të kenë efekte negative në shëndetin e trurit me kalimin e kohës“, tha autorja e studimit, Claudia Kimie Suemoto, mjeke dhe doktore e shkencave (MD, PhD), nga Universiteti i São Paulos në Brazil.
Është e rëndësishme të theksohet se gjetjet tregojnë një lidhje statistikore dhe jo një marrëdhënie të provuar shkak-pasojë. Studiuesit nuk mund të arrijnë në përfundimin, bazuar në këtë studim, se konsumimi i këtyre ëmbëlsuesve dëmton drejtpërdrejt trurin ose shkakton humbje të kujtesës.
Studimi ndoqi afro 13.000 të rritur për tetë vjet
Për të hetuar nëse zëvendësuesit e sheqerit mund të lidhen me shëndetin njohës, studiuesit analizuan të dhënat e 12.772 të rriturve në Brazil. Në fillim të studimit, pjesëmarrësit ishin mesatarisht 52 vjeç dhe u ndoqën për rreth tetë vjet.
Në fillim të studimit, pjesëmarrësit plotësuan pyetësorë të hollësishëm mbi ushqyerjen, duke përshkruar ushqimet dhe pijet që kishin konsumuar gjatë vitit të mëparshëm. Studiuesit i përdorën këto përgjigje për të vlerësuar sasinë ditore të konsumit të secilit prej shtatë ëmbëlsuesve.
Më pas, pjesëmarrësit u ndanë në tri grupe, sipas sasisë së ëmbëlsuesve që konsumonin. Personat në grupin me konsumin më të ulët konsumonin mesatarisht 20 miligramë në ditë (mg/ditë), ndërsa ata në grupin me konsumin më të lartë konsumonin mesatarisht 191 mg/ditë. Për krahasim, 191 miligramë aspartam është afërsisht sasia që gjendet në një kanaçe pije freskuese dietike.
Nga shtatë ëmbëlsuesit e shqyrtuar, sorbitoli kishte konsumin mesatar më të lartë, me 64 mg/ditë. Sorbitoli i përket një kategorie ëmbëlsuesish të quajtur alkoole sheqeri, të cilat ofrojnë ëmbëlsi dhe përdoren zakonisht si zëvendësues të sheqerit.
Gjatë studimit, pjesëmarrësit iu nënshtruan vlerësimeve të aftësive njohëse në tri momente: në fillim, në mes dhe në fund të studimit. Këto teste matën disa aftësi thelbësore për funksionimin mendor të përditshëm, përfshirë kujtesën, gjuhën dhe shpejtësinë me të cilën truri përpunon informacionin.
Studiuesit vlerësuan rrjedhshmërinë verbale, pra aftësinë për të kujtuar dhe shqiptuar shpejt fjalët, si dhe kujtesën e punës, e cila u mundëson njerëzve të mbajnë përkohësisht dhe të përdorin informacionin. Ata testuan gjithashtu rikujtimin e fjalëve dhe shpejtësinë e përpunimit të informacionit për të përcaktuar se si ndryshonin këto aftësi me kalimin e kohës.
Konsumi i lartë i ëmbëlsuesve lidhet me një rënie 62% më të shpejtë të aftësive njohëse
Rezultatet zbuluan një ndryshim të dukshëm mes personave që konsumonin më shumë ëmbëlsues dhe atyre që konsumonin më pak.
Pasi morën parasysh faktorët që mund të ndikojnë në shëndetin njohës, përfshirë moshën, gjininë, tensionin e lartë të gjakut dhe sëmundjet kardiovaskulare, studiuesit zbuluan se pjesëmarrësit në grupin me konsumin më të lartë përjetuan një rënie 62% më të shpejtë të aftësive të përgjithshme të të menduarit dhe kujtesës, krahasuar me ata në grupin me konsumin më të ulët.
Ky ndryshim ishte i barasvlershëm me rreth 1,6 vite shtesë të plakjes njohëse gjatë periudhës së studimit.
Edhe konsumi mesatar u shoqërua me ndryshime të matshme. Pjesëmarrësit në grupin e mesëm përjetuan një rënie 35% më të shpejtë sesa ata që konsumonin më pak, e barasvlershme me afërsisht 1,3 vite shtesë të plakjes njohëse.
Këto vlerësime përshkruajnë ndryshimet në rezultatet e testeve të aftësive njohëse dhe jo një matje të drejtpërdrejtë të plakjes biologjike të trurit. Ato gjithashtu nuk nënkuptojnë se çdo person që konsumon ëmbëlsues artificialë do të përjetojë probleme me kujtesën.
Lidhje më të forta te të rriturit nën 60 vjeç dhe personat me diabet
Kur studiuesit shqyrtuan grupmosha të ndryshme, zbuluan se kjo lidhje nuk ishte e njëjtë te të gjithë pjesëmarrësit.
Te të rriturit nën 60 vjeç, konsumi më i lartë i ëmbëlsuesve u lidh me rënie më të shpejtë të rrjedhshmërisë verbale dhe të performancës së përgjithshme njohëse. Megjithatë, studiuesit nuk gjetën një lidhje të ngjashme te pjesëmarrësit mbi 60 vjeç.
Marrëdhënia ishte gjithashtu më e fortë te personat me diabet sesa te ata pa këtë sëmundje. Ky zbulim është veçanërisht i rëndësishëm, pasi personat me diabet shpesh u drejtohen zëvendësuesve të sheqerit për të ndihmuar në menaxhimin e konsumit të sheqerit.
Shqyrtimi i secilit ëmbëlsues veçmas zbuloi një tjetër dallim të rëndësishëm. Gjashtë nga shtatë substancat u shoqëruan me rënie më të shpejtë të performancës së përgjithshme njohëse, veçanërisht të kujtesës.
Këto gjashtë substanca ishin aspartami, sakarina, acesulfam-K, eritritoli, sorbitoli dhe ksilitoli.
Tagatoza ishte përjashtimi. Studiuesit nuk gjetën asnjë lidhje mes konsumit të saj dhe rënies së aftësive njohëse në këtë studim. Megjithatë, ky rezultat nuk vërteton se tagatoza mbron trurin ose se është domosdoshmërisht më e sigurt se ëmbëlsuesit e tjerë.
A duhet që njerëzit të rishqyrtojnë përdorimin e ëmbëlsuesve artificialë?
Gjetjet ngrenë pyetje të rëndësishme nëse zëvendësimi i sheqerit me alternativa me pak kalori sjell gjithmonë përfitimet shëndetësore që presin konsumatorët, veçanërisht për sa i përket trurit.
“Megjithëse gjetëm lidhje me rënien e aftësive njohëse te personat e moshës së mesme, si te ata me diabet, ashtu edhe te ata pa diabet, personat me diabet kanë më shumë gjasa të përdorin ëmbëlsues artificialë si zëvendësues të sheqerit“, tha Suemoto. “Nevojiten më shumë kërkime për të konfirmuar gjetjet tona dhe për të hetuar nëse alternativa të tjera ndaj sheqerit të rafinuar, si pureja e mollës, mjalti, shurupi i panjës ose sheqeri i kokosit, mund të jenë alternativa të efektshme.“
Studiuesit pranuan gjithashtu se studimi kishte disa kufizime. Analiza nuk përfshinte çdo ëmbëlsues artificial të disponueshëm në treg, ndaj gjetjet nuk mund të zbatohen domosdoshmërisht për të gjithë zëvendësuesit e sheqerit.
Për më tepër, informacioni mbi ushqyerjen u bazua në kujtimet e vetë pjesëmarrësve për ushqimet dhe pijet që kishin konsumuar. Meqenëse njerëzit mund të harrojnë ushqime, të nënvlerësojnë porcionet ose të raportojnë në mënyrë të pasaktë zakonet e tyre, këto vlerësime mund të mos pasqyrojnë plotësisht konsumin real të ëmbëlsuesve.
Dizajni vëzhgues i studimit nënkupton gjithashtu se faktorë të tjerë mund të ndihmojnë në shpjegimin e lidhjes mes konsumit të ëmbëlsuesve dhe rënies së aftësive njohëse, pavarësisht përpjekjeve të studiuesve për të marrë parasysh disa dallime të rëndësishme shëndetësore.
Nevojiten studime të mëtejshme për të përcaktuar nëse vetë ëmbëlsuesit kontribuojnë në ndryshimet e funksionit të trurit, pse disa grupe duket se preken më shumë dhe nëse alternativa të ndryshme ndaj sheqerit sjellin rezultate të ndryshme afatgjata./ScienceDaily
