Stuhitë diellore mund të çrregullojnë GPS-in e makinave autonome
Stuhitë diellore mund të çrregullojnë GPS-in e makinave autonome, shkencëtarët paralajmërojnë për rrezikun
Shkencëtarët po paralajmërojnë se stuhitë e fuqishme diellore mund të krijojnë probleme serioze për sistemet GPS, duke ndikuar potencialisht edhe te makinat autonome që mbështeten në navigimin satelitor për të përcaktuar pozicionin e tyre në rrugë.
Një ekip studiuesish në SHBA ka analizuar ndikimin e aktivitetit të fuqishëm diellor mbi sinjalet GPS dhe ka gjetur se çrregullimet në atmosferën e Tokës mund të shkaktojnë gabime të konsiderueshme në përcaktimin e vendndodhjes.
Sipas studimit, në kushte të caktuara gabimi mund të kalojë në disa metra, çka në rastin e një automjeti autonom mund të bëjë diferencën mes qëndrimit në korsinë e duhur dhe interpretimit të gabuar të pozicionit të makinës.
Si ndikojnë stuhitë diellore në GPS?
Stuhitë diellore shkaktohen kur Dielli lëshon sasi të mëdha energjie dhe grimcash të ngarkuara drejt hapësirës.
Kur këto arrijnë Tokën, mund të çrregullojnë jonosferën – shtresën e atmosferës që ndodhet dhjetëra deri në qindra kilometra mbi sipërfaqen e planetit.
Sinjalet GPS duhet të kalojnë përmes kësaj shtrese përpara se të arrijnë te marrësit në Tokë.
Nëse jonosfera është e trazuar, sinjali mund të vonohet, dobësohet ose shtrembërohet, duke bërë që kompjuteri të llogarisë pozicionin me më pak saktësi.
Në automjetet autonome, kjo mund të krijojë probleme në sistemet që kombinojnë GPS-in me kamera, radarë dhe harta shumë të detajuara.
Gabimet mund të arrijnë në dhjetëra metra
Studiuesit analizuan sjelljen e sistemeve të navigimit gjatë një stuhie të fuqishme diellore në nëntor të vitit 2025.
Sipas tyre, në periudhat më intensive të aktivitetit u regjistruan gabime të pozicionimit që në raste të caktuara kalonin 9 deri në 10 metra.
Kjo distancë mund të jetë më e madhe se gjerësia e një korsie të zakonshme rrugore.
Studiuesit theksojnë se makinat autonome nuk varen vetëm nga GPS-i dhe përdorin disa sisteme të tjera sigurie për të kontrolluar mjedisin përreth.
Megjithatë, humbja ose shtrembërimi i njërit prej burimeve kryesore të pozicionimit mund të komplikojë mënyrën se si automjeti interpreton vendndodhjen e tij.
Studimi, i udhëhequr nga fizikani hapësinor Endawoke Yizengaw nga organizata kërkimore “The Aerospace Corporation”, i përshkroi këto si “gabime të konsiderueshme pozicionimi”, që mund të ndikojnë si në transportin autonom, ashtu edhe në sektorë të tjerë që kërkojnë saktësi të lartë.
Edhe bujqësia moderne mund të preket
Problemi nuk kufizohet vetëm te makinat.
Makineritë moderne bujqësore përdorin sisteme GPS shumë të sakta për mbjelljen, spërkatjen dhe korrjen e të mbjellave në vija të programuara me precizion.
Sipas studiuesve, stuhitë gjeomagnetike të viteve të fundit kanë krijuar probleme edhe për pajisje të tilla, duke bërë që traktorët dhe makineritë e automatizuara të humbin saktësinë e navigimit.
Një stuhi e fuqishme gjeomagnetike në maj të vitit 2024 kishte shkaktuar probleme për fermerë në SHBA, të cilët raportuan devijime të sistemeve automatike të drejtimit.
Kjo ilustron se edhe një gabim relativisht i vogël në GPS mund të ketë pasoja të mëdha kur teknologjia përdoret për punë që kërkojnë saktësi centimetër pas centimetri.
Rreth 10 mijë makina pa shofer janë në përdorim
Në botë sot operojnë mijëra automjete plotësisht autonome në shërbime komerciale.
Në SHBA, mes tyre janë robotaksitë e Waymo-s në qytete si Austin, Los Angeles, Phoenix dhe San Francisco, si dhe flotat e kompanive të tjera që po zhvillojnë teknologjinë e drejtimit autonom.
Këto automjete përdorin kombinime kamerash, radarësh, lidarësh, hartash me rezolucion të lartë dhe sisteme satelitore.
GPS-i është vetëm një pjesë e sistemit, por mbetet i rëndësishëm për përcaktimin e pozicionit të përgjithshëm të automjetit.
Kjo do të thotë se një stuhi diellore nuk do ta bënte automatikisht një makinë autonome të humbte kontrollin, por mund të krijonte një tjetër burim gabimi që sistemet e sigurisë duhet ta identifikojnë dhe kompensojnë.
Paralajmërimi për stuhitë diellore vjen disa ditë përpara
Shkencëtarët zakonisht mund të shohin kur Dielli lëshon një shpërthim të madh energjie dhe mund të kenë nga një deri në tre ditë kohë përpara se grimcat të arrijnë Tokën.
Megjithatë, është shumë më e vështirë të parashikohet me saktësi se sa e fortë do të jetë goditja dhe se cilat rajone do të preken më shumë.
Stuhitë e lehta diellore janë relativisht të zakonshme, veçanërisht gjatë maksimumit diellor, fazës më aktive të ciklit rreth 11-vjeçar të Diellit.
Stuhitë aq të fuqishme sa të shkaktojnë çrregullime të mëdha të GPS-it në zona të gjera janë më të rralla.
Jo vetëm GPS-i është i rrezikuar
Aktiviteti ekstrem diellor mund të ndikojë edhe në sisteme të tjera teknologjike.
Grimcat e ngarkuara mund të ndërhyjnë në komunikimet satelitore dhe radio, të dëmtojnë pajisje elektronike në hapësirë dhe, në raste ekstreme, të krijojnë probleme në rrjetet elektrike.
Stuhitë gjeomagnetike kanë shkaktuar edhe më parë ndërprerje në komunikimet satelitore dhe në shërbime interneti të bazuara në satelit.
Për këtë arsye, kompanitë e telekomunikacionit, operatorët satelitorë, linjat ajrore dhe industria e transportit monitorojnë vazhdimisht aktivitetin e Diellit.
Sfida e re për epokën e automjeteve autonome
Studimi ngre një çështje të rëndësishme për të ardhmen e transportit: sa më shumë që makinat, avionët, makineritë bujqësore dhe infrastruktura mbështeten te navigimi satelitor, aq më i rëndësishëm bëhet aftësia për të funksionuar edhe kur sinjali GPS është i pasaktë ose përkohësisht i padisponueshëm.
Ekspertët theksojnë se automjetet autonome duhet të kenë sisteme të shumëfishta rezervë dhe të mos varen nga vetëm një burim navigimi.
Kjo përfshin kombinimin e GPS-it me kamera, radarë, lidarë, sensorë të tjerë dhe harta lokale, në mënyrë që një problem në një sistem të mos çojë automatikisht në humbjen e kontrollit.
Stuhitë diellore nuk janë një kërcënim i ri për teknologjinë, por me rritjen e përdorimit të automjeteve autonome, ndikimi i tyre mbi sistemet e navigimit po bëhet një çështje gjithnjë e më e rëndësishme për sigurinë.
